De Code Sociale Ondernemingen is een vrijwillig kader voor bedrijven die maatschappelijke impact vooropstellen. Vijf principes beschrijven hoe je die keuze zichtbaar maakt in je missie, metingen, gesprekken met belanghebbenden, financieel beleid en openbare informatie. Wil je deelnemen aan het bijbehorende Register, dan wordt beoordeeld hoe jouw onderneming aan de toelatingscriteria voldoet.

Voor een kleine sociale onderneming zit het werk vaak in het verbinden van wat al bestaat. De missie staat op de website, de reparaties staan in de administratie en de oprichters willen winst herinvesteren. Maar is die missie ook geborgd? Kun je de resultaten uitleggen? En blijft de financiële afspraak overeind als een aandeelhouder vertrekt? Deze gids helpt je de ontbrekende besluiten en onderbouwing te vinden. Inhoud gecontroleerd op 26 oktober 2026.

Wat vraagt de Code van je onderneming?

Bij de Code staat impact first centraal: maatschappelijke impact is het hoofddoel van de onderneming. Dat vraagt meer dan een donatie of een duurzaam product naast de gewone bedrijfsvoering. Je laat zien hoe de missie doorwerkt in de aansturing en de besteding van geld. Stichting Code Sociale Ondernemingen beheert het kader; de Review Board beslist over toelating tot het Register.

De Code werkt met ‘pas toe en leg uit’. Je licht toe hoe je de principes en criteria binnen jouw onderneming toepast. Dat geeft ruimte aan verschillende bedrijfsmodellen, maar betekent niet dat je een toelatingseis kunt overslaan door te schrijven dat die lastig is. Een goed verhaal moet aansluiten op vastgelegde keuzes en de praktijk.

Deze gids gaat over die voorbereiding. Wil je eerst bepalen hoe jouw bestaande bedrijf een maatschappelijke missie in zijn bedrijfsvoering kan opnemen, lees dan over sociaal ondernemen. Wil je juist de vermelding van een leverancier controleren, gebruik dan de uitleg over het Register Sociale Ondernemingen.

Controleer eerst of de toelatingsroute bij je past

De Code richt zich op zelfstandige ondernemingen die goederen of diensten leveren om een maatschappelijk probleem aan te pakken. De toelatingspagina verlangt dat minimaal de helft van de omzet uit marktinkomsten bestaat. Het volledige criteriadocument noemt daarnaast onder meer meerdere betalende opdrachtgevers en zelfstandigheid bij strategie en prijsbepaling. Dit zijn voorwaarden binnen de Code; het zijn geen algemene wettelijke regels voor ieder bedrijf dat zichzelf sociaal noemt.

Bekijk ook welke organisatie zich aanmeldt. Bestaat je onderneming uit meerdere juridische entiteiten onder dezelfde merknaam, dan schrijft het criteriadocument een gezamenlijke aanmelding en beoordeling voor. Leg dat vooraf voor, zodat je geen stukken verzamelt voor slechts één deel van de organisatie.

De omvang telt mee. De Code onderscheidt micro-, kleine, middelgrote en grote ondernemingen en gebruikt daarbij activa, netto-omzet en werknemersaantal. Beoordeel je categorie daarom niet alleen aan de hand van het aantal mensen op kantoor. Voor grotere ondernemingen gelden aanvullende eisen, bijvoorbeeld aan effectmeting en formele zeggenschap. Ook doorgroeien naar een volgende categorie moet je melden.

Let op het verschil in informatie over rechtsvormen

Voor een bv, stichting, vereniging, coöperatie of nv noemen de officiële bronnen een toelatingsroute. Voor een eenmanszaak of vof zijn ze op de controledatum niet gelijkluidend: de webpagina noemt deelname onder voorwaarden, terwijl de daarop aangeboden PDF van 9 juli 2025 deze rechtsvormen uitsluit. Laat Team Code daarom bevestigen of jouw eenmanszaak of vof kan deelnemen en welke voorwaarden dan gelden. Verander je rechtsvorm niet op basis van een algemene samenvatting.

De vijf principes vertaald naar beleid en bewijs

Gebruik onderstaande vragen om je voorbereiding te ordenen. De bewijsvoorbeelden zijn praktische suggesties voor je eigen dossier; ze vormen geen aparte, officiële toelatingslijst.

Principe Welke keuze moet duidelijk zijn? Welk bewijs helpt daarbij?
Missie Welk maatschappelijk probleem pak je aan en hoe bescherm je die koers? Uitgewerkte missie, statuten en afspraken over besluitvorming.
Meting Wat doen je activiteiten voor die missie en wat kun je daarvan aantonen? Meetdefinities, onderliggende registraties en jaarlijkse impactrapportage.
Stakeholders Wie ondervindt gevolgen van je werk en hoe betrek je die mensen of belangen? Stakeholderanalyse, gespreksverslagen en vastgelegde vervolgacties.
Financiën Hoe ondersteunen beloning, winstbestemming en toekomstige eigendomskeuzes de missie? Financieel beleid, genomen besluiten en de vereiste juridische borging.
Transparantie Kan een buitenstaander je maatschappelijke bedrijfsvoering beoordelen? Vindbare, actuele informatie op de eigen website.

1. Missie: geef de maatschappelijke koers een vaste plaats

Werk visie, missie en strategie uit. De visie beschrijft het maatschappelijke vraagstuk, de missie wat jouw onderneming daaraan doet en de strategie hoe je dat organiseert. Volgens het volledige criteriadocument moet de maatschappelijke missie in de statutaire doelomschrijving zijn vastgelegd. Een tekst op de homepage vervangt die borging niet.

Bespreek ook wie invloed heeft wanneer de missie wordt gewijzigd. Zelfs bij een micro-onderneming verlangt de Code zorgvuldige besluitvorming, met betrokkenheid van stakeholders, in het bijzonder bij een kleine groep aandeelhouders. Vanaf de categorie ‘klein’ moet ook het besluitvormingsproces in de statuten worden beschreven. Laat de passende bepalingen uitwerken; een missie zin voor zin overnemen uit een voorbeeldbedrijf zegt nog niets over jouw zeggenschapsverhoudingen.

2. Meting: laat zien wat je weet en wat nog niet

Verbind je middelen en activiteiten met de beoogde resultaten en veranderingen. Voor micro- en kleine ondernemingen vraagt de Code een jaarlijkse rapportage over concrete resultaten op ten minste het primaire impactgebied: outputs, overeenkomstig niveau 3 van Het Impactpad. Middelgrote en grote ondernemingen moeten op alle impactgebieden minimaal directe effecten rapporteren, overeenkomstig niveau 4.

Het aantal gerepareerde kledingstukken is bijvoorbeeld een telbaar resultaat. Daarmee weet je nog niet hoeveel nieuwe aankopen zijn vermeden of hoeveel langer elk kledingstuk wordt gedragen. Houd die conclusies uit elkaar. Kijk ook naar mogelijke nadelige gevolgen, zoals extra vervoer of materiaalgebruik. De Code vraagt aandacht voor deze mogelijke schade aan mens en milieu. Voor de uitwerking van registraties en vergelijkingen kun je verder bij sociale impact meten.

3. Stakeholders: zorg dat hun inbreng iets kan veranderen

Breng de relevante belanghebbenden in kaart en maak die analyse openbaar. Denk verder dan de klant die betaalt: werknemers, gebruikers, leveranciers en omwonenden kunnen andere belangen hebben. Ook natuur of toekomstige generaties kunnen in de analyse een plaats krijgen. Leg uit hoe je belanghebbenden betrekt of gaat betrekken bij je impactstrategie en de evaluatie van resultaten.

Een werkbare aanpak voor een klein bedrijf is een concreet dilemma voorleggen, de reacties vastleggen en daarna terugkoppelen wat je ermee doet. Bijvoorbeeld: welke reparaties blijven bruikbaar voor de drager, ook wanneer de opdrachtgever een snellere, goedkopere afhandeling wil? Een tevredenheidsscore alleen laat niet zien hoe belanghebbenden invloed krijgen. Voor middelgrote en grote ondernemingen stelt de Code aanvullende eisen aan periodieke dialoog, rapportage en de plaats daarvan in de aansturing.

Financieel beleid: maak de afweging vóór de winstverdeling

De Code vraagt om financieel beleid dat de maatschappelijke missie ondersteunt. Daaronder vallen gematigde beloning, terughoudende winstuitkeringen en een strategie waarmee de missie kan voortduren bij een toekomstige verkoop of beëindiging. Alleen zeggen dat je de winst tot nu toe altijd hebt herbelegd, legt nog geen afspraak voor de toekomst vast.

Is altijd 30 procent van de winst voor impact nodig?

De korte webuitleg noemt minimaal 30 procent voor impact. Het volledige criteriadocument maakt een onderscheid: maatschappelijke keuzes in de bedrijfsvoering kunnen de winst al met ten minste 30 procent verminderen; dan kan een beschrijving daarvan volstaan. Is dat niet het geval, dan is de richtlijn om minimaal 30 procent van de winst expliciet voor impact te bestemmen, bijvoorbeeld via een reserve of een beperking op uitkeringen.

Boek daarom niet zonder onderbouwing alle bedrijfskosten als impactkosten. Leg met je financieel adviseur uit welke maatschappelijke keuze je maakt, hoe die in de cijfers doorwerkt en hoe je dubbeltelling voorkomt. Laat bij twijfel beoordelen of die onderbouwing binnen de Code volstaat. Het criteriadocument vraagt vastlegging van het dividendbeleid; kies je een impactreserve, dan verlangt het opname daarvan in de statuten.

Beloning en vertrek van eigenaren

Maak zichtbaar hoe je gematigde beloning invult. De Code noemt bijvoorbeeld de verhouding tussen het hoogste en laagste loon en gebruikt de WNT-norm als uitgangspunt voor de bovenkant. Dat is een verwijzing binnen het Code-beleid; deelname maakt niet op zichzelf iedere onderneming wettelijk WNT-plichtig.

Bespreek bovendien wat er met de missie gebeurt als een oprichter verkoopt of stopt. Voor middelgrote en grote ondernemingen werkt de Code dit uit in een financieel exitplan met publicatie en statutaire borging. Verwar die aanvullende formele eisen niet met het algemene uitgangspunt dat ook een kleinere onderneming moet uitleggen hoe haar financiële keuzes de missie helpen voortbestaan.

Wat moet een buitenstaander op je website kunnen vinden?

Transparantie is een eigen principe. De Code verlangt gemakkelijk vindbare informatie over missie en strategie, eigendom en zeggenschap, statuten, jaarlijkse impactrapportage, stakeholders en financieel beleid. Ook de verplichte jaarstukken of een vertaling daarvan in de jaarlijkse rapportage horen erbij. De Code stelt hierbij ook publicatie-eisen aan stichtingen.

Maak bijvoorbeeld één pagina ‘Onze maatschappelijke bedrijfsvoering’ met heldere documenttitels, verslagperioden en versiedata. Controleer of een lezer zonder account bij de stukken kan. Een algemene verklaring dat je transparant bent, helpt niet als de relevante documenten ontbreken.

Houd interne onderbouwing en openbare verantwoording uit elkaar. Je kunt resultaten toelichten zonder een volledige orderadministratie of personeelsdossiers online te zetten. Controleer vóór publicatie welke informatie openbaar hoort te zijn en welke gegevens je moet afschermen. Bij arbeidsdeelname vraagt dat extra aandacht; lees daarvoor over zorgvuldig omgaan met persoonsgegevens bij social return.

Wijs iemand aan die na het boekjaar de rapportage en de website bijwerkt. De Code noemt voor jaarstukken en impactrapportage een publicatiemoment binnen zes maanden; controleer welke stukken en afspraken op jouw onderneming van toepassing zijn. Dit is geen algemene uitleg van de wettelijke deponeringstermijnen bij KVK.

Fictief voorbeeld: een reparatiebedrijf maakt zijn beleid toetsbaar

Een fictieve bv repareert bedrijfskleding voor verschillende zakelijke klanten. De onderneming wil bijdragen aan langer gebruik van textiel. De oprichters bereiden deelname aan de Code voor. Zij gebruiken het onderstaande werkblad om ontbrekende afspraken te vinden. Het voorbeeld beschrijft een voorbereiding, geen toegelaten onderneming of bewezen milieuwinst.

Wat treffen de oprichters aan? Welke actie spreken ze af? Wanneer is die actie controleerbaar?
De website beschrijft de missie, maar de statuten noemen alleen algemene bedrijfsactiviteiten. De maatschappelijke doelomschrijving en passende besluitvorming laten uitwerken. Als de vereiste besluiten zijn genomen en de statuten daadwerkelijk zijn aangepast; een concept telt nog niet als borging.
Het systeem telt ontvangen kledingstukken, ook als reparatie onmogelijk blijkt. Ontvangen, gerepareerd en ongerepareerd teruggestuurd afzonderlijk registreren en de verslagperiode vastleggen. Als het rapport herleidbaar is tot die registraties en geen vermeden nieuwkoop claimt zonder verder bewijs.
Alleen inkopers geven feedback; de dragers worden niet gehoord. Gebruikers betrekken bij de bruikbaarheid van reparaties en de gevolgen voor de werkwijze bespreken. Als terug te vinden is welke inbreng is ontvangen en welk besluit daarop volgde.
De oprichters hebben mondeling afgesproken winst te herinvesteren. Winstbestemming en beloning uitwerken en laten toetsen aan de toepasselijke Code-criteria. Als bevoegd genomen besluiten, financiële onderbouwing en eventueel benodigde statutaire bepalingen op elkaar aansluiten.
De website bevat een ambitie, maar geen verslag van de uitvoering. Een openbare rapportage maken met resultaten, beperkingen en verwijzingen naar het beleid. Als de stukken zonder account bereikbaar zijn en over dezelfde onderneming en verslagperiode gaan.

De eigenaar van elke actie noteert daarnaast een datum en de vindplaats van het document. Daarbij gebruiken de oprichters vier afzonderlijke vragen: is het beleid vastgesteld, wordt het uitgevoerd, is er onderbouwing en staat de vereiste informatie openbaar? Een document kan bij de eerste vraag gereed zijn en bij de andere drie nog niet. Juist dat onderscheid voorkomt dat een verzameling mooie teksten voor een afgeronde voorbereiding wordt aangezien.

Een ontbrekende meting wordt in dit voorbeeld als ontbrekend gemeld. De onderneming kan uitleggen hoe zij die gaat verbeteren, maar vult geen verwachte uitkomst in als behaald resultaat. Hoe je resultaten en beperkingen samen presenteert, staat in de gids over impactrapportage.

Van je eigen controle naar de toelatingsprocedure

Leg je overzicht van beleid, bewijs en open vragen voor aan Team Code via de officiële aanmeldpagina. Daar staan ook de actuele inschrijfkosten en jaarlijkse bijdrage. Begroot daarnaast de tijd voor documentatie en eventuele kosten voor juridisch of financieel advies; de deelnamebijdrage omvat niet vanzelf de aanpassingen in je eigen onderneming.

Na contact, de intentieverklaring en betaling van de inschrijfkosten volgt volgens de aanmeldroute de status ‘in aanvraag’. Daarna lever je de vragenlijst en aanvullende stukken aan. Een begeleider vormt op basis van de stukken en een gesprek een advies; de Review Board beslist over de aanvraag. Het verzamelen van bewijs of publiceren van beleid is dus nog geen bevestiging van toelating.

Vraag bij de voorbereiding welke versie van de criteria wordt gebruikt, welke omvangscategorie geldt en hoe de verdere beoordeling en deelname worden ingericht. Blijf na toelating veranderingen in eigendom, missie en omvang volgen en houd je openbare informatie bij. De Code is bedoeld om je maatschappelijke bedrijfsvoering aantoonbaar te maken en verder te ontwikkelen; het logo vervangt die werkzaamheden niet.

Veelgestelde vragen

Is deelname aan de Code verplicht om sociaal te ondernemen?

Nee. Je kunt een maatschappelijke onderneming voeren zonder aan de Code deel te nemen. De Code biedt een vrijwillig kader met een eigen beoordeling en Register. Een opdrachtgever kan wel een bepaalde erkenning of onderbouwing vragen. Controleer dan wat voor die specifieke opdracht wordt geaccepteerd; leid dat niet af uit alleen het woord sociaal.

Vervangt een PSO-certificaat deelname aan de Code?

Nee. De PSO richt zich op de bijdrage aan arbeidsparticipatie van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. De Code beoordeelt hoe een onderneming maatschappelijke impact vooropstelt en borgt in haar bedrijfsvoering. Een sociale onderneming met een arbeidsmissie kan beide gebruiken. De Code verlangt niet van iedere deelnemer een PSO-certificaat; de eigen impactmeting en rapportage blijven van belang.

Wat als mijn onderneming nog geen volledig boekjaar heeft afgerond?

Bespreek met Team Code welke informatie je al kunt aanleveren. Het criteriadocument houdt rekening met ondernemingen die nog geen eerste boekjaar hebben afgerond: de jaarlijkse impactrapportage en jaarstukken worden gepubliceerd zodra ze beschikbaar zijn. Werk intussen je missie, beleid en registratie van resultaten uit. Presenteer geplande prestaties als plannen en laat toelating afhangen van de beoordeling, niet van een zelfgemaakt vinklijstje.

Bronnen en controle

Inhoud gecontroleerd op 26 oktober 2026 aan de hand van onderstaande bronnen. Regels en informatie kunnen veranderen.

Bekijk de bronnen (13)