Een op de vijf werknemers voelt zich meerdere keren per maand psychisch vermoeid door het werk, en AI lijkt die druk eerder te verschuiven dan weg te nemen. Dat is de strekking van een overzicht dat Personeelsnet op 9 november publiceerde. Voor een mkb-werkgever die net ChatGPT, Copilot of een AI-functie in het boekhoudpakket heeft toegelaten, is het een goed moment om te kijken wat dat met het werk van je mensen doet.

Wat de cijfers zeggen

De basis is de Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden van CBS en TNO. In 2025 voelde 20,7 procent van de werknemers zich een paar keer per maand of vaker psychisch vermoeid door het werk. In 2015 was dat 13,4 procent. De stijging is het grootst bij werknemers van 25 tot 35 jaar, van wie nu 28,2 procent die vermoeidheid meldt. Over die groep schreven we vorige week al in ons artikel over werkstress bij jonge medewerkers.

Psychische klachten zijn bij 9 procent van de verzuimgevallen de reden, maar ze duren lang. Gemiddeld is iemand 67 dagen weg, tegen 15 dagen over alle verzuimgevallen. In een klein bedrijf is dat het verschil tussen een week schuiven in het rooster en een kwartaal een functie missen.

Het AI-deel komt uit een internationaal onderzoek van welzijnsplatform Wellhub onder ruim 5.000 werknemers in tien landen. Van de mensen die AI intensief gebruiken zegt 40 procent dat hun werkdruk erdoor is gestegen. Bij wie AI weinig gebruikt is dat 15 procent. Personeelsnet zegt er nadrukkelijk bij dat dit onderzoek niet bewijst dat AI burn-outklachten veroorzaakt. Het is een enquête, van een bedrijf dat welzijnsprogramma’s verkoopt, en geen Nederlands onderzoek.

Waarom AI het werk zwaarder kan maken

De verklaring die onderzoekers geven is logischer dan ze op het eerste gezicht lijkt. TNO en RIVM concludeerden begin 2025 in hun Technologieradar Gezond en Veilig Werken dat het werk dat overblijft complexer wordt als routinetaken worden geautomatiseerd. Het vraagt meer concentratie. De eenvoudige klus tussendoor, waarbij je hoofd even rust kreeg, is precies wat de software overneemt.

Daar komt een tweede effect bij. Tijdwinst wordt zelden teruggegeven. Als een offerte in tien minuten klaar is in plaats van een uur, verwacht de klant, de leidinggevende of de medewerker zelf al snel zes offertes. En wie AI gebruikt, moet de uitkomst controleren, wat ander werk is dan zelf schrijven en niet per se lichter.

Wat in je RI&E hoort

De Arbowet verplicht je om beleid te voeren tegen psychosociale arbeidsbelasting, en werkdruk valt daaronder. Dat betekent dat werkdruk als risico in je risico-inventarisatie en -evaluatie hoort te staan, met maatregelen in het plan van aanpak. Een RI&E moet je bovendien aanpassen als de werkwijze verandert. De invoering van AI-hulpmiddelen is zo’n verandering, ook als het geleidelijk ging en niemand er een project van heeft gemaakt.

Praktisch komt dat neer op een paar vragen die je per functie beantwoordt. Welke taken neemt de software over en welke blijven liggen? Is het resterende werk zwaarder of eentoniger geworden? Zijn de normen meegegroeid, bijvoorbeeld het aantal dossiers of klantvragen per dag? En wie is verantwoordelijk als de AI een fout maakt die niemand zag? Leg de antwoorden vast en bespreek ze met je personeelsvertegenwoordiging of, in een klein bedrijf, gewoon in het werkoverleg.

Afspraken die het verschil maken

Het sterkste cijfer uit het Wellhub-onderzoek gaat over duidelijkheid. In organisaties die helder communiceren over hun AI-beleid voelt 77 procent van de medewerkers zich in staat om met veranderingen om te gaan. Waar mensen niet weten of er beleid bestaat, is dat 39 procent. Je hoeft er geen dik document van te maken. Een A4 volstaat als daarop staat welke hulpmiddelen zijn toegestaan, welke gegevens er nooit in mogen (klantgegevens, personeelsdossiers), dat de medewerker eindverantwoordelijk blijft voor het resultaat en dat gewonnen tijd niet automatisch betekent dat er meer werk bij komt.

Dat laatste punt is het lastigste en het belangrijkste. Spreek af wat er met de vrijgekomen tijd gebeurt voordat die stilzwijgend wordt opgevuld. Een deel mag naar meer productie, een deel hoort naar inwerken, kwaliteit of scholing te gaan. Geef ook training. Wie zich goed voorbereid voelt op AI, noemt zichzelf volgens hetzelfde onderzoek veel vaker veerkrachtig.

Overbelasting op tijd zien

Uit een ledenonderzoek van werkgeversvereniging AWVN, ook aangehaald door Personeelsnet, blijkt dat 61 procent van de werkgevers het aantal medewerkers met mentale klachten het afgelopen jaar zag toenemen. Als oorzaken noemen zij persoonlijke omstandigheden (76 procent), werkdrukbeleving (58 procent) en een slechte balans tussen werk en privé (50 procent). Werk is dus zelden de enige oorzaak, maar wel het deel waar jij iets aan kunt doen.

Signalen bij AI-gebruik zijn vaak onopvallend. Iemand levert meer af dan ooit maar maakt slordige fouten, werkt ’s avonds door om alles na te lopen, of zegt dat hij het overzicht kwijt is. Vraag in het werkoverleg niet alleen hoeveel tijd een hulpmiddel bespaart, maar ook wat er voor in de plaats is gekomen. Hoe je het werk zo indeelt dat de druk zakt, staat in ons stuk over werkdruk verminderen door het werk anders te organiseren.

Valt iemand toch uit, dan is volledig thuis zitten volgens AWVN niet altijd de beste weg naar herstel. Werk kan structuur en contact bieden, mits het past. Bespreek met de medewerker en de bedrijfsarts welk werk tijdens het herstel kan. Hoe je zo’n gesprek opent zonder dat iemand dichtklapt, lees je in ons artikel over psychische kwetsbaarheid bespreekbaar maken op het werk.