Arbeidsvermogen: wat betekent het in de praktijk?

‘U heeft arbeidsvermogen’ kan klinken alsof je volgens UWV gewoon een volledige baan kunt uitvoeren. Dat is niet wat deze beoordeling vaststelt. Het gaat om een ondergrens van mogelijkheden om te werken, eventueel met begeleiding of aanpassingen. De uitkomst vertelt niet meteen welke baan, werkweek of ondersteuning bij jou past.

Deze uitleg is in de eerste plaats voor jou als je een beoordeling arbeidsvermogen wilt begrijpen, voorbereidt of een uitslag hebt ontvangen. Aan het einde staat apart wat een werkgever met de uitkomst kan. We behandelen het beoordelingsbegrip dat UWV gebruikt rond Wajong en ondersteuning naar werk. Een WIA-beoordeling werkt anders.

Wat betekent arbeidsvermogen?

Arbeidsvermogen betekent in deze context dat je mogelijkheden hebt om arbeid te verrichten. UWV beoordeelt dat aan de hand van vier criteria. Het gaat niet alleen om je gezondheid, maar ook om wat je daarmee kunt doen in een werkomgeving: een taak uitvoeren, met instructies en afspraken omgaan, aaneengesloten werken en voldoende belastbaar zijn.

Je hoeft daarvoor niet alle onderdelen van een bestaande functie zelfstandig te kunnen uitvoeren. Iemand kan arbeidsvermogen hebben en toch aangewezen zijn op een aangepast takenpakket, een hulpmiddel of begeleiding. De beoordeling is ook geen bevestiging dat er op dat moment een passende vacature voor je beschikbaar is.

Een arbeidsbeperking en arbeidsvermogen sluiten elkaar dus niet uit. Een arbeidsbeperking kan het werken bemoeilijken, terwijl er met de juiste omstandigheden wel mogelijkheden zijn. Lees voor dat bredere begrip en werkafspraken de uitleg over een arbeidsbeperking.

De vier criteria voor arbeidsvermogen

Om arbeidsvermogen te hebben, moet je volgens de beoordeling aan alle vier de criteria voldoen. Ontbreekt één daarvan, dan is er volgens dit beoordelingskader geen arbeidsvermogen. Dat is nog geen volledige beslissing over een uitkering: daarvoor gelden aanvullende voorwaarden.

Het uurcriterium gaat niet alleen over concentratie

‘Kun je een uur je aandacht erbij houden?’ is een te eenvoudige vertaling. Bij dit criterium gaat het om de noodzakelijke bijsturing en de onderbreking van het werkproces. Toezicht kan nodig zijn zonder dat dit criterium daardoor automatisch ontbreekt. Beschrijf daarom welke hulp nodig is, hoe vaak, hoe lang en wat er zonder die hulp gebeurt. UWV beoordeelt de betekenis daarvan.

Vier uur óf de afzonderlijke tweeuursmogelijkheid

Kun je minder dan vier uur per dag worden belast, dan is daarmee de beoordeling van dit onderdeel niet klaar. UWV moet ook de mogelijkheid van ten minste twee uur belastbaarheid én het kunnen verdienen van ten minste het minimumloon per uur beoordelen. De overige drie criteria blijven gelden.

Bij de route van ten minste vier uur kan iemand arbeidsvermogen hebben zonder zelfstandig het minimumloon te kunnen verdienen. Belastbaarheid in uren en wat je per uur met werk kunt verdienen zijn verschillende vragen. Het enkele feit dat een werkgever een bepaald uurloon aanbiedt, beantwoordt de officiële beoordeling van je mogelijkheden niet.

Gebruik de vier criteria niet als een zelftest met vinkjes. Een opleiding, diagnose, enkele uren vrijwilligerswerk of één geslaagde activiteit geeft geen compleet beeld. De omstandigheden, benodigde hulp en belastbaarheid zijn onderdeel van de beoordeling.

Geen arbeidsvermogen en duurzaam geen arbeidsvermogen

Geen arbeidsvermogen gaat over het ontbreken van één of meer van de vier mogelijkheden. Duurzaam geen arbeidsvermogen gaat daarnaast over de toekomst: kunnen die mogelijkheden zich nog ontwikkelen? Dat kan bijvoorbeeld samenhangen met medische ontwikkeling, behandeling of het leren van vaardigheden.

Een langdurige aandoening betekent niet automatisch dat arbeidsvermogen zich niet kan ontwikkelen. Andersom bewijst alleen het bestaan van een opleiding of behandeling niet dat jij daarmee wel arbeidsvermogen zult krijgen. Het gaat om een beoordeling en onderbouwing van jouw situatie, geen algemene verwachting op basis van een diagnose.

Bij een eerste aanvraag voor Wajong 2015 is blijvend geen arbeidsvermogen een belangrijke voorwaarde. Er gelden ook andere voorwaarden, onder meer rond het moment waarop klachten ontstonden, een eventuele opleiding en je woonsituatie. Daarom volgt uit ‘ik kan nu geen vier uur werken’ geen automatische Wajong-toekenning. Controleer bij een concrete aanvraag de voorwaarden voor Wajong bij UWV.

Heb je al oude Wajong of Wajong 2010, dan kan jouw situatie anders zijn: binnen die regelingen kan iemand ook met arbeidsvermogen een Wajong-uitkering hebben. Pas de voorwaarden van een eerste aanvraag voor Wajong 2015 dus niet zomaar op een bestaande uitkering toe.

De uitspraak ‘geen arbeidsvermogen’ is geen algemeen verbod om iets te doen of te willen werken. Heb je Wajong en wil je onderzoeken wat mogelijk is, bespreek dat met UWV. De officiële route voor re-integratie met Wajong behandelt ook de situatie waarin iemand zonder arbeidsvermogen toch wil werken. Laat de gevolgen voor jouw uitkering en de benodigde afspraken vooraf uitleggen.

Wat is het verschil met WIA, werkuren en ondersteuning?

Hoewel het woord arbeidsvermogen ook in de naam van de WIA staat, wordt je WIA-percentage niet bepaald door simpelweg deze vier criteria af te vinken. Je kunt dus niet zelf ‘arbeidsvermogen aanwezig’ omrekenen naar bijvoorbeeld 40% arbeidsongeschiktheid. Gebruik bij een WIA-beslissing de bijbehorende rapporten en uitleg van UWV.

Zo bereid je een beoordeling en gesprek voor

Begin bij de reden van je aanvraag. Zoek je inkomensondersteuning, hulp om werk te vinden of een beoordeling voor een specifieke werkvoorziening? Via de aanvraagpagina beoordeling arbeidsvermogen vind je de actuele formulieren en de keuzehulp. Een aanvraag kan gaan over Wajong, een Indicatie banenafspraak of een Advies indicatie beschut werk. Die uitkomsten hebben verschillende voorwaarden.

Verzamel wat UWV bij jouw aanvraag vraagt, zoals bestaande verslagen van school, begeleiding, re-integratie of behandelaars. Lever medische informatie aan via de daarvoor aangegeven UWV-route. Je hoeft die niet met een mogelijke werkgever te delen om een gesprek over passend werk te voeren.

UWV kan een gesprek met een verzekeringsarts, arbeidsdeskundige of beiden nodig vinden. Soms zijn de beschikbare gegevens voldoende en volgt er geen gesprek. De uitnodiging bepaalt met wie je spreekt en wat je moet meenemen. Bij een gezondheidsgesprek kan ook een andere medisch deskundige betrokken zijn; de verzekeringsarts blijft verantwoordelijk voor de medische beoordeling.

Maak een feitelijk overzicht van gewone activiteiten

Beschrijf zowel wat goed gaat als wat moeilijk is. Zet activiteiten in hun context. ‘Ik help soms bij een vereniging’ zegt minder dan ‘ik werk met een vaste lijst, iemand helpt bij iedere nieuwe stap en daarna heb ik hersteltijd nodig’. Gebruik onderstaande vragen voor je eigen voorbereiding, niet als bewijs dat je wel of geen arbeidsvermogen hebt.

• Welke activiteit of taak doe ik? Wat zijn de handelingen en welk resultaat komt eruit? Beschrijf ook taken die je geprobeerd hebt maar niet kon volhouden.
• Onder welke omstandigheden lukt het? Denk aan tempo, omgeving, instructies, hulpmiddelen en begeleiding. Wat doet een ander precies voor je?
• Wat gebeurt er tijdens de activiteit? Wanneer is een onderbreking of bijsturing nodig en waarom? Kun je daarna verder en met welke hulp?
• Wat gebeurt er erna? Noteer herstel en gevolgen voor de rest van de dag of de volgende dag, voor zover die voorkomen.
• Hoe verschilt dit tussen dagen? Geef een herkenbaar beeld van gewone, betere en moeilijkere dagen. Eén uitzonderlijk goede of slechte dag is niet het hele verhaal.
• Wat is geprobeerd en wat veranderde daardoor? Beschrijf een hulpmiddel, begeleidingsafspraak of training en het feitelijke resultaat. Laat medische verwachtingen door de daarvoor aangewezen deskundige beoordelen.

Maak vooraf een korte vragenlijst voor jezelf. Bijvoorbeeld: ‘Hoe weegt u de hulp die ik bij elke taak nodig heb?’, ‘Hoe neemt u mijn hersteltijd mee?’ en ‘Welke informatie ontbreekt nog?’. Je mag iemand meenemen als je dat prettig vindt. Controleer de uitnodiging op identiteitsbewijs en andere benodigdheden. Voor het gezondheidsgesprek adviseert UWV bestaande relevante verslagen mee te nemen die het nog niet heeft; je hoeft daarvoor niet speciaal nieuwe verslagen bij je behandelaar op te vragen.

Fictief voorbeeld: drie uur aanwezig is nog geen conclusie

Dit is een fictieve situatie, geen beoordeling. Sam helpt twee ochtenden per week in een kleine kringloopwinkel. Sam is telkens drie uur aanwezig, sorteert boeken met een vaste lijst en krijgt hulp bij onduidelijke categorieën. Tijdens sommige ochtenden is extra rust nodig. Thuis blijven andere activiteiten daarna soms liggen.

Uit ‘Sam is drie uur in de winkel’ kun je niet afleiden dat Sam drie uur belastbaar is, aan het uurcriterium voldoet of wel of geen arbeidsvermogen heeft. Ook het enkele feit dat dit vrijwilligerswerk is, beantwoordt de criteria niet. Voor het gesprek zijn bijvoorbeeld deze vragen relevant:

Deze informatie helpt om Sams situatie te beschrijven. De stap naar de officiële vier criteria, de eventuele tweeuursmogelijkheid en de vraag naar duurzaamheid maakt UWV. We geven Sam in dit voorbeeld geen uitslag en berekenen geen uitkeringsrecht.

Lees de beslissing samen met de onderbouwing

Een beslissingsbrief kan ingrijpend zijn. Leg hem zo nodig eerst samen met iemand die je vertrouwt naast de bijbehorende rapporten. Controleer vervolgens deze punten:

1. Waarover is beslist? Gaat het om Wajong, een Indicatie banenafspraak, een Advies indicatie beschut werk of een andere beoordeling? Welke datum en situatie zijn beoordeeld?
2. Wat is de conclusie over arbeidsvermogen? Welke criteria en concrete mogelijkheden onderbouwen die conclusie? Als iets niet duidelijk is, vraag om uitleg.
3. Is de toekomst afzonderlijk beoordeeld? Als er geen arbeidsvermogen is, wat staat er over duurzaamheid en waarop berust de verwachting over ontwikkeling?
4. Klopt het feitelijke beeld? Zijn activiteiten, hulp, uitval, herstel en relevante informatie herkenbaar beschreven? Noteer een concrete afwijking met de juiste informatie erbij.
5. Wat is de vervolgstap? Staat er een toekenning, afwijzing of advies? Bij wie moet je zijn voor ondersteuning en welke actie wordt van jou gevraagd?

‘Arbeidsvermogen aanwezig’ betekent niet automatisch dat een Indicatie banenafspraak of beschut werk wordt toegekend. Evenmin volgt uit een afwijzing dat je zonder hulp moet kunnen werken. Vraag UWV welke ondersteuning in jouw situatie is onderzocht en of de gemeente een vervolgmogelijkheid biedt. Een positief advies beschut werk en de beschikbaarheid van een concrete werkplek zijn ook verschillende stappen.

Als je de beslissing niet begrijpt of ermee oneens bent

Vraag UWV om uitleg en zo nodig om de documenten waarop de beslissing berust. Kijk tegelijk naar de bezwaartermijn in de brief; wacht daarmee niet tot alle vragen telefonisch zijn beantwoord. UWV noemt meestal zes weken. Heb je meer tijd nodig voor je redenen, dan kun je binnen de termijn voorlopig bezwaar maken en de redenen later aanvullen volgens de instructies van UWV.

Gebruik daarvoor de officiële bezwaarroute. Benoem bij een inhoudelijk bezwaar concreet welk gegeven of welke conclusie volgens jou niet klopt en waarom. Vraag juridische hulp als je de onderbouwing of procedure niet kunt overzien. Een nieuwe situatie na het besluit kan om een andere vervolgstap vragen dan een bezwaar tegen de oorspronkelijke beslissing; bespreek dat met UWV of je adviseur.

Voor werkgevers: gebruik de uitkomst niet als inzetbaarheidstest

Wil je iemand aannemen of begeleiden, bespreek dan het concrete werk: taken, werkplek, instructies, benodigde ondersteuning en een passende planning. Een uitspraak over arbeidsvermogen geeft je geen vrijbrief om een volle werkweek te eisen of begeleiding te schrappen. Trek ook geen tegenovergestelde conclusie uit een beperking: dat iemand niets bruikbaars kan bijdragen.

Vraag de medewerker niet om een medisch UWV-dossier als standaardvoorwaarde voor dat werkgesprek. Laat medische beoordeling bij de daarvoor bevoegde professional en leg als werkgever de noodzakelijke praktische werkafspraken vast. Bij ziekte en re-integratie heeft de bedrijfsarts een eigen rol; een UWV-uitkeringsbesluit vervangt die begeleiding niet.

Onderzoek afzonderlijk of een voorziening of werkgeversregeling van toepassing is. Beloof geen subsidie op basis van alleen het woord arbeidsvermogen. Een beoordeling, registratie, aanvraag en toekenning zijn verschillende zaken. Voor de uitvoering op de werkvloer kun je de aanpak voor begeleiding bij een arbeidsbeperking gebruiken.

Veelgestelde vragen